विकासको गति, जनताको हातमा: साना प्रयास, ठूला परिवर्तन

हामी अक्सर विकास भन्ने बित्तिकै ठूला फ्लाइओभर, चौडा सडक र अरबौँका आयोजनाहरू कल्पना गर्छौँ। तर के ती ठूला योजनाले मात्र हाम्रो जीवनस्तर सुधार्छन्? साँचो विकास त तब महसुस हुन्छ, जब हाम्रो घर अगाडिको गल्ली सफा हुन्छ, अँध्यारो गल्लीमा बत्ती बल्छ, र हाम्रा बालबालिकाहरू खेल्नका लागि सुरक्षित मैदान पाउँछन्।

विकास भनेको संरचना मात्र होइन, यो त नागरिकले महसुस गर्ने 'सुविधा र सुलभता' हो।

१. विकासको सुरुवात: गल्ली र चौताराबाट

शहरको सुन्दरता मुख्य सडकमा होइन, भित्री गल्लीहरूमा लुकेको हुन्छ। यदि वडास्तरमा साना समस्याहरू—जस्तै ढल निकास, सडक बत्ती, र खुल्ला क्षेत्रको अभाव—सम्बोधन हुँदैनन् भने ठूला योजनाको कुनै अर्थ रहँदैन।

• साना कुराको महत्त्व: एउटा बलेको सडक बत्तीले रातको सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ। एउटा सानो खेलमैदानले बालबालिकालाई मोबाइलको स्क्रिनबाट बाहिर निकाल्छ। यी साना लाग्ने कामहरू नै वास्तवमा शहरका 'लाइफलाइन' हुन्।

२. निर्णयमा जनसहभागिता: कसको लागि विकास?

अहिलेसम्मको हाम्रो परिपाटी के छ भने, योजनाहरू कोठाभित्र बन्छन् र जनतामाथि थोपरिन्छन्। तर अबको नेतृत्वले सोध्नुपर्छ—"तपाईंको टोलका लागि कुन सडक पहिले बनाउनुपर्ने हो?"

तथ्याङ्क र अभ्यास:

• विश्वका विकसित शहरहरूको अनुभवले भन्छ—जुन योजनामा स्थानीयको ५०% भन्दा बढी सहभागिता हुन्छ, ती योजनाहरू ९०% बढी दिगो र सफल हुन्छन्।

• जनसहभागितामूलक बजेट (Participatory Budgeting) ले भ्रष्टाचार घटाउँछ र स्रोतको सही सदुपयोग सुनिश्चित गर्छ।

३. सल्लाह, सहकार्य र सहभागिताको त्रिकोण

विकासको गाडी अघि बढाउन नेतृत्वले केवल मार्ग देखाउने हो, तर त्यसको स्टेयरिङ जनताकै हातमा हुनुपर्छ।

• सल्लाह: योजना बनाउनुअघि विज्ञ र स्थानीय बासिन्दासँगको सघन छलफल।

• सहकार्य: निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र स्थानीय क्लबहरूसँगको साझेदारी।

• सहभागिता: योजनाको कार्यान्वयन र अनुगमनमा जनताको प्रत्यक्ष उपस्थिति।

४. मेरो संकल्प: जनमूखी विकास

संसदमा मेरो भूमिका केवल बजेट विनियोजनमा मात्र सीमित हुने छैन। म यस्तो प्रणालीको वकालत गर्नेछु जहाँ:

• वडाका साना योजनाहरू तय गर्न 'Digital Town Hall' मार्फत जनताको भोट लिइनेछ।

• हरेक विकास योजनाको 'Audit' जनता आफैँले गर्न पाउनेछन्।

• विकासको प्राथमिकता 'नेताको खल्ती' बाट होइन, 'जनताको आवश्यकता' बाट तय हुनेछ।

निष्कर्ष

विकास केवल सरकारी योजनाको दस्तावेज होइन, यो त जनताको साझा सपना र सामूहिक यात्रा हो। जबसम्म गन्तव्य तय गर्ने प्रक्रियामा तपाईंको सहभागिता हुँदैन, तबसम्म त्यो विकासले तपाईंलाई छुँदैन। आउनुहोस्, ललितपुरको विकासको स्टेयरिङ तपाईंको हातमा सुम्पिने यो अभियानमा सँगै हिडौँ।