शहरमा डिजिटल परिवर्तन: सम्भावनाको सुरुवात

आजको युगमा हामी मोबाइलबाटै खाना मगाउँछौँ, सामान किन्छौँ र सामाजिक सञ्जालमा रमाउँछौँ। तर, जब सरकारी सेवा वा वडाको कामको कुरा आउँछ, हामी अझै पनि कागज, फाइल र लामो लाइनमै अल्झिएका छौँ।

के 'स्मार्ट शहर' भनेको चोकमा फ्री वाइफाइ हुनु वा अनलाइनबाट बिजुलीको बिल तिर्न पाउनु मात्रै हो त? पक्कै होइन।

१. प्रविधि: सेवा मात्र होइन, सुशासनको आधार

धेरैलाई लाग्छ, प्रविधि केवल सहरको एउटा सुविधा हो। तर वास्तवमा प्रविधि पारदर्शिता (Transparency) को सबैभन्दा ठूलो हतियार हो। यदि प्रत्येक वडामा समस्या टिपोट गर्ने डिजिटल फारम हुन्छ र त्यसको प्रगतिको विवरण नागरिकले आफ्नै फोनबाट 'ट्रयाक' गर्न पाउँछन् भने, कर्मचारीको जवाफदेहिता आफैँ बढ्छ।

स्मार्ट शहर भनेको त्यस्तो इकोसिस्टम हो, जहाँ डाटा (Data) ले निर्णय लिन्छ, कुनै व्यक्तिको इच्छाले होइन।

२. कस्तो हुनुपर्छ डिजिटल समाधान?

हामीले परिकल्पना गरेको डिजिटल शहरमा निम्न सुविधाहरू हुनुपर्छ:

• वडा-स्तरको समस्या टिपोट प्रणाली: बाटो खनिएको होस् वा बिजुलीको पोल ढलेको, नागरिकले फोटो खिचेर एपमा हाल्ने बित्तिकै सम्बन्धित निकायमा पुग्ने प्रणाली।

• डिजिटल नागरिक वडापत्र (Digital Citizen Charter): कुन काम कति समयमा हुन्छ र को जिम्मेवार छ भन्ने कुराको लाइभ अपडेट।

• डेटामा आधारित योजना: कुन वडामा बढी जनसंख्या छ, कहाँ ढलको समस्या छ भन्ने तथ्याङ्क हेरेर मात्र बजेट विनियोजन गर्ने परिपाटी।

३. प्रविधिको सफल प्रयोग: एलएमसी अलर्ट (LMC Alert) एउटा उदाहरण

हाम्रै ललितपुर महानगरपालिकाले सुरु गरेको LMC Alert एप प्रविधिको एउटा उत्कृष्ट प्रयोग हो। यो केवल एउटा मोबाइल एप्लिकेसन मात्र होइन, यो नागरिकको 'डिजिटल आवाज' हो।

• तत्काल सुनुवाइ: बाटोमा खाल्डो पर्यो, ढल फुट्यो वा कतै आगलागी भयो भने अब कार्यालय धाउनु पर्दैन। एपबाट फोटो खिचेर पठाउने बित्तिकै त्यो सिधै महानगर प्रहरीको कन्ट्रोल रुममा पुग्छ।

• बहुआयामिक सेवा: एम्बुलेन्स, दमकल वा शव वाहन जस्ता आपत्कालीन सेवाहरू एकै ठाउँबाट उपलब्ध हुनुले विपद्को समयमा प्रविधिको महत्त्व झल्काउँछ।

• सम्पदा र जात्राको डिजिटल अपडेट: ललितपुरको पहिचान बोकेका जात्रा र सांस्कृतिक कार्यक्रमको जानकारी डिजिटल माध्यमबाट दिँदा हाम्रो सम्पदा झनै जीवन्त र व्यवस्थित बन्न सक्छ।

जब यस्ता एपहरू हरेक वडा र हरेक सेवामा प्रभावकारी रूपमा लागू हुन्छन्, तब मात्र हामीले परिकल्पना गरेको 'स्मार्ट ललितपुर' साकार हुन्छ।

४. भविष्यको नेतृत्व र डिजिटल भिजन

अहिलेको तथ्याङ्कले भन्छ- नेपालमा मोबाइल प्रयोगकर्ताको संख्या बढी छ। यसको अर्थ हामीसँग पूर्वाधार छ, केवल 'भिजन' भएको नेतृत्वको खाँचो छ। प्रविधिको प्रयोग केवल स्मार्ट कार्ड वा अनलाइन बिल भुक्तानमा सीमित हुनुहुँदैन।

हामीले यस्तो प्रणालीको विकास गर्नुपर्छ जहाँ:
१. डेटाले योजना बनाउँछ: कुन वडामा बढी समस्या छ भन्ने डेटा हेरेर बजेट र प्राथमिकता तय गरिन्छ।
२. जनताको प्रत्यक्ष निगरानी: विकासका योजनाहरूको प्रगति आम नागरिकले आफ्नै मोबाइलबाट हेर्न सक्छन्। ३. शून्य झन्झट: वडाका सिफारिसदेखि कर भुक्तानीसम्म सबै घरमै बसेर गर्न सकियोस्।

डिजिटल परिवर्तन भनेको भविष्यको कुरा होइन- यो आजै सुरु गर्नुपर्ने प्रक्रिया हो। LMC Alert जस्ता एपहरू त्यसको एउटा सुरुवात मात्र हुन्। प्रविधिलाई जनताको घरदैलोमा पुर्‍याउने नेतृत्व अब विलासिता होइन, हाम्रो समयको आवश्यकता हो।